بئشینجی بؤلوم : عصیانین سون دؤورو. بززین سوقوطو

یئنی خلیفه تاختا چیخان کیمی بیرینجی نؤوبه‌ده اؤز سلفینین وصیتینه عمل ائتمه یی قرارا آلدی. او، خورمی‌لره قارشی موحاربه‌یه جیدی حاضیرلیق گؤرمه‌یه باشلادی، زیرا، گؤروردو کی، آذربایجانین و دیگر ایالت‌لرین خالق کوتله‌لری‌نین بو تهلوکه‌لی حرکاتی قارشیسیندا داها دا ضعیفلیک گؤستریلسه، خیلافتین اؤز وارلیغی اوچون جیدی نتیجه‌لر دوغورا بیلر. او، بو ایش اوچون هئچ بیر شئیی اسیرگمه‌دی. بونا گؤره خورمی‌لره قارشی اونون قوشون‌لارینین ایلک هوجومو موفقیتله نتیجه‌لندی.

طبری‌نین وئردیگی معلوماتا گؤره، 833-جو ایلده "جیبالدا، همدان، اصفهان، ماسابزان و مئهریجان قازاق شهرلرینده اولان چوخلو اها‌لی خورمی‌لرین دینینی قبول ائتدی. اونلار توپلاندیلار و همدان طرفده دوشرگه قوردولار. معتصم اونلارا قارشی قوشون گؤندردی؛ اونون گؤندردیگی آخیرینجی اوردو اسحاق ابن ابراهیم بن مصعب ین کومانداسی آلتیندا ایدی کی، اونو دا (معتصم)، همین ایلین شووالیندا [اوکتیابرین 20-سی - نویابرین 17-سی] جیبالا حاکم تعیین ائتمیشدی. او، ذیقعده[آییندا] [نویابرین 18-ی - دئکابرین 17-سی] اونلارا گئتدی. اونونن [خورمی‌لر] اوزرینده چالدیغی غلبه حاقینداکی معلومات [بغداددا] ترویه گونونده [زوارلارین مکه دن منایا گئتدیکلری گون 833-جو ایل دئکابرین 25-ی]اوخوندو. او، همدان رایونوندا [اونلاردان] 60 مین آدام قیردی، قالان‌لاری روم اراضی‌سینه قاچدیلار.

م.سیریئتس، مغلوب ائدیلن خورمی‌لرین قالان حیصه‌سی‌نین بیزانس اراضی‌سینه قاچدیغی حاقیندا بئله دئییر: "همین [833] ایلده بابک طرفدارلارینین بؤیوک بیر حیصه‌سی ایرانلی‌لارین (عرب‌لرین ) موحاربه‌سیندن جانا گله‌رک باش کوماندان نصر ایله بیرلیکده روم پادشاهی فئوفیل[Feofil]ی آختارماغا گئتدی و خریستیانلیغی قبول ائتدی". ابن االعبری همین واریانتی داها قیسا شکیلده وئریر؛ "اونون [بابکین] سرکرده‌سی نصر اؤز هم قبیله‌لریندن بیر چوخو ایله فئوفیلین یانینا قاچدیلار و خریستیان اولدولار.

همدان ووروشماسیندان سونرا بیزانسا گئدن خورمی‌لرین طالعی حاقیندا موختلیف معلومات واردیر. بیزانس تاریخچی‌لری‌نین ایستیناد ائتدیک‌لری اورتا عصر یونان مؤلف‌لری بیلدیریرلر کی، قاچیب بیزانسا سیغینان خورمی‌لر قروپو 14 مین نفردن عبارت ایدی و اونلارا اصلی ایرانلی اولان فئوفوب [Feofob] آدلی بیریسی باشچیلیق ائدیردی. ایمپراتور فئوفیل اونلاری فئملئرده یئرلشدیریب تورما آدلانان آیری-آیری دسته‌لره بؤلدو؛ همین دسته‌لر عرب خیلافتی‌نین قوشون‌لارینا قارشی حربی عملیاتدا فعال ایشتیراک ائدیردیلر.

بئله روایت واردیر کی، گویا بابک اؤزو بیزانسا کئچمیشدی، بیر احتیمالا گؤره ایکی بابک اولموشدور: اونلاردان بیری 7 مین نفر طرفداری ایله بیزانسا (سینوپا) گئتمیش، دیگری ایسه خیلافتله موباریزه نی داوام ائتدیرمیشدیر. بونو م.سیریئتس و بیر سیرا تدقیقاتچی‌لار (ش.لئبو، ق.وایل، ن.ائمین، ق.فینلئی و دیگرلری) دئییرلر. لاکین بوتون بو روایت‌لر اساسسیزدیر، چونکی ایره‌لیده گؤرجییک کی، بابک عؤمرونون آخیرینادک بیزانس اراضی‌سینه گئده بیلمه‌دی.

فئوفوبون کئچمیش آدی، یعنی خریستیانلیغی قبول ائتمزدن اوولکی آدی حاقیندا دا بیر نئچه فیکیر واردیر. طبری دئییر کی، اونو بارسیس دئیه چاغیریردیلار. م.سیریئتس و ابن العبری یازیرلار کی، اونون آدی نصر (ناصر) ایمیش. ائرمنی تاریخچی‌سی م.آیرانوانسی نصرین خریستیانلیغی قبول ائتمه‌سی فاکتینی قئید ائدرکن تاریخی دولاشیق سالیر و بابکی بو احوالاتا داخیل ائدیر: "ائرمنی تاریخی‌نین 290 [ب.ائ. 841]-جی ایلده نصر و بابک خریستیان اولدولار".

بیز خورمی‌لرله بیزانس ایمپراتورو فئوفیل آراسینداکی علاقه‌لری نظردن کئچیرمیشیک. قئید ائتدیگیمیز کیمی، بو علاقه‌لرین مؤحکم زمینی وار ایدی و ایللردن بری داوام ائدیردی، یوخسا خیلافت 837-جی ایلده خورمی‌لرین عصیانینی دارماداغین ائتدیکدن سونرا بابکین بیزانسا قاچماسینی باشقا جور ایضاح ائتمک اولماز.

خلیفه معتصم همدان یاخینلیغینداکی ایلک موفقیتدن سونرا باشا دوشدو کی، قووه‌لری پارچالاماق و خورمی‌لرله هردن بیر ووروشماق موحاربه‌نین گئدیشینه تأثیر گؤسترمه‌یه‌جک‌دیر. معتصم گؤروردو کی، اونون قارداشی و سلف‌لری‌نین خورمی‌لرله ائتدیگی موحاربه تاکتیکاسی کؤکوندن یانلیش ایدی و خیلافتین بیر نئچه اوردوسو اوچون فلاکتلی اولموشدو. بابک کیمی تهلوکه‌لی دوشمنه قارشی خیلافتین بوتون قووه‌لرینی توپلاماق اوچون کیچیک آسیادا بیزانسلا دایمی موحاربه مئیدانیندا حربی عملیاتی دایاندیرماق لازیم ایدی.

بیزانس-عرب سرحدینده دؤرد ایللیک (833-837) ساکیتلیک معتصمه ایمکان وئردی کی، اول‌لر بیزانسلا موحاربه‌ده اولان قوشون‌لاری دا بابکه قارشی گؤندرسین.

معتصم اؤز سلفیندن فرقلی اولا‌راق بابکله موحاربه‌نین ایستراتئژی جهتینه جیدی دقت یئتیردی. او، دوشمنین قووه‌سی و گوجونو بیلدیگیندن اوزون سورن موحاربه‌یه حاضیرلاشدی و هر شئیی: قوشونون ترکیبینی و گؤرکملی سرکرده‌لری سئچمکدن، کؤمکچی حیصه‌لرله تامین ائتمکدن توتموش خیلافتین بوتون مالیه، ارزاق و یئم احتیاط‌لارینی سفربر ائدینجه[تجهیز ائدینجه] یه دک هر شئیی موحاربه احتیاج‌لارینا تابع ائتدی.

معتصم خورمی‌لرین اوزرینه عمومی هوجوما باشلامازدان اول امیرلردن ابو سعید محمدی گله‌جک ووروشما رایونونا گؤندریب اونا امر ائتدی کی، "زنجانلا اردبیل آراسیندا بابکین داغیتدیغی ایستحکام منطقه‌لرینی برپا ائتسین و [زنجان-اردبیل] یولوندا قارنیزون[اینگیلیسجهGarrison،ساخلوو پادگان] ‌لار قویسون کی، هئچ کس اردبیلین تجهیزی اوچون تهلوکه تؤرتمه‌سین".

قوشون قرارگاهی ایله خیلافتین پایتاختی سامرا آراسینداکی رابطه سیستئمینه بؤیوک دقت وئریلمیشدی. یول‌لار پیس اولدوغونا گؤره قاصیدلر معلوماتی گئج گتیریردیلر، بونا گؤره ده خلیفه امر ائتدی کی، اردبیلدن پایتاختا گئدن یولون هر فرسخینده معلومات گتیرمه‌یه حاضر اولان بیر آتلی قویسونلار. خلیفه بو مقصد اوچون امر ائتدی کی، اونون اؤزونون حولوان[بوگون کیرمانشاه بؤلگه سینده یئرله شن سرپل ذهاب] کئچیدی یاخینلیغینداکی مارج آت ایلخی‌سیندا خصوصی چاپار آتلارین‌دان ایستیفاده ائتسینلر . تپه‌لرده قارووولخانا‌لار دوزلدیلدی؛ بو قاراوولخانا‌لار بیر-بیرینی یاخشی گؤروردو و معلومات گتیرن آتلی‌لارین حرکتی حاقیندا بیر-بیرینه سسله خبر وئریردیلر. بئله‌لیکله، اردبیلده کی (برزنددکی) باش کوماندان[باشچی] قرارگاهیندان گؤندریلن معلومات سامرایا دؤرد گونه گلیب چاتیردی کی، بو دا او زامان اوچون چوخ تئز حساب اولونوردو. بونا گؤره ده خلیفه خورمی‌لره قارشی حربی عملیات رایونوندا باش وئرن حادثه‌لردن همیشه خبردار ایدی. بو موحاربه‌ده، خیلافت تاریخینده ایلک دفعه اولا‌راق معلومات گؤندرمک اوچون پوچت[پوست] گؤیرچین‌لریندن ایستیفاده اولونموشدو.

خلیفه معتصم میصرده بیزانس قوشون‌لاری ایله ووروشمادا اؤز حربی مهارتینی گؤسترن ایستعدادلی سرکرده آفشین حیدر ابن کاووسو 835-جی ایل ایونون 3-ده خورمی‌لره قارشی موحاربه ائدن بوتون قوشون‌لارین باش کوماندانی تعیین ائتدی.

خلیفه بو موحاربه اوچون وسایط اسیرگمیردی. آفشین آتا میننده یعنی خورمی‌لرله ووروشماغا گیرنده - گونده 10 مین دیرهم، حربی عملیات اولمایاندا ایسه 5 مین دیرهم پول آلیردی. الذهبی بیلدیریر کی، تکجه 837-جی ایلده معتصم بابک ایله موحاربه‌یه بیر میلیون دیرهم خرجلمیشدی. آفشینین اوردوسو آراسی کسیلمه‌دن ارزاق، سورسات و سلاحلا تجهیز اولونوردو.

آفشین اردبیل قرارگاهینا گلن کیمی ابو سعید محمده امر ائتدی کی، خورمی‌لرین داغیتدیغی قالا‌لاری برپا ائتمه یی سورعتلندیرسین. قالا‌لار برپا ائدیلیب مؤحکملندیکدن سونرا آفشینین امریله بونلارین اطرافیندا خندک‌لر قازیلدی. او اؤز قرارگاهینی خورمی‌لرین ایستحکام‌لارینا یاخین اولان برزنده کؤچوردو. برزند ایله اردبیل آراسینداکی قالا‌لار دا برپا ائدیلیب مؤحکملندیریلدی. پایتاختدان اردبیل یولو ایله برزنده گئدن ارزاق و سلاح کاروان‌لارینین یانینجا خصوصی موحافظه بؤلمه‌لری گئدیردی کی، بو دا خورمی‌لرین کاروان‌لارا غفلتا هوجوم ائتمه‌سی تهلوکه‌سینی آرا‌دان قالدیرما‌لی ایدی.

آفشین جاسوس معلوماتی توپلاماغا خصوصی دقت وئریردی. آفشین اؤز جاسوس‌لاریندان باشقا بابکین جاسوس‌لارینی دا اؤز طرفینه چکمه‌یه جهد ائده‌رک، خورمی‌لرین یئری، ایستحکام‌لاری و مانئورلری حاقینداکی معلومات اوچون اونلارا داها آرتیق پول وئریردی.

بابکین اؤز دوغما یئرلرینده عملیات کئچیریب بو یئرلره یاخشی بلد اولان قوشون‌لاری، قالا‌لاری مؤحکملندیرمکله مشغول اولان عرب ایستحکام‌لارینا تئز-تئز هوجوم ائدیردیلر. ابو سعید محمدین قوشونونا قارشی معاویه‌نین باشچیلیغی آلتیندا بیر خورمی دسته‌سی گؤندریلمیشدی. او، عرب‌لرین بیر نئچه ایستحکام منطقه‌سینه باسقین ائدیب اسیر توتا‌راق اؤز ایستحکامینا قاییتدی. ابو سعید اؤز قوشونونو توپلادی و معاویه‌نین دسته‌سینی تعقیب ائده‌رک، سیندابای یئرینده اونا چاتدی. ووروشمادا عرب‌لر معاویه‌نین دسته‌سینی مغلوب ائتدیلر. اسیر آلینان خورمی‌لرین باش‌لاری کسیلیب پایتاختا گؤندریلدی.

تاریخچی‌لر دئییرلر کی، بو ووروشما خیلافتین نظامی قوشون‌لاری ایله موحاربه‌ده خورمی‌لرین اوغرادیغی ایلک مغلوبیتی ایدی.

بو زامان بابکین یئرلی حؤکمدارلار سیراسیندان اولان موتفیق‌لری اوندان آیریلماغا باشلادیلار. عصیان قالدیرمیش خالقین زحملی قووه‌سیندن دهشته دوشوب، اؤز تورپاق‌لارینین بوتؤو قالا بیلمه یجگیندن قورخان و خیلافتین گؤردوگو تدبیرلر نتیجه‌سینده بابکین دارماداغین ائدیلجه یینی دویان یئرلی حؤکمدارلار اؤز موتفیقینه قارشی خاین چیخدیلار. بابکه خیانت ائدن‌لر آراسیندا تبریز و شاهی قالاسی حؤکمداری محمد ابن البعیث ده وار ایدی، حال بوکی بو آدام بابکین سرکرده‌لریندن عصمت الکوردی‌نین قیزینی آلیب اونونلا حتی قوهوم اولموشدو. ابن البعیث، خلیفه قارشیسیندا اؤزونه برائت قازاندیرماق اوچون "معتصمه [مکتوب] یازیب اونا اؤز صداقتینی بیلدیریر و اونو امین ائدیردی کی، بابکه و اونون طرفدارلارینا قارشی لازیمی تدبیرلر گؤره‌جکدیر".

بیر دفعه عصمتین دسته‌سی عادتا اولدوغو کیمی ابن البعیثین مولکونده گئجه لمه‌یه قالمیشدی. ابن البعیث هم عصمتین اؤزونو، هم ده اونون دؤیوشچولرینی ایچیرتدی و سرخوش اولوب اؤزلرینی بیلمدیک‌لری حالدا ال-قولو باغلی شاهی آداسینا آپاردی، اورادا ابن البعیث بوتون خورمی‌لری قیردی، عصمتی ایسه سامرایا خلیفه‌نین یانیناگؤندردی. ایشگنجه‌یه معروض قالان عصمت، خورمی‌لرین وطنی بززئین اؤلکه‌سی حاقیندا، اونون یول‌لاری، داغ کئچیدلری و ضعیف یئرلری باره‌سینده بیلدیگینی خلیفه‌یه سؤیله‌دی، یعنی خلیفه عرب‌لرین خورمی‌لره قارشی موفقیتلی موحاربه‌سینه کؤمک ائده بیله‌جک چوخ موهوم معلوماتی عصمتدن آلا بیلدی.

سونرا‌لار خلیفه متوکیلین حؤکمرا‌نلیغی دؤورونده ابن البعیث خیلافتدن یئنیدن آیریلدی، لاکین آخیردا 850-جی ایلده اؤز عؤمرونو زینداندا باشا ووردو.

بئله‌لیکله، بابک ایکینجی مغلوبیته اوغرادی. او، اؤز سرکرده‌لریندن بیریندن محروم اولدو. عصمه نین خورمی‌لر باره‌سینده خلیفه‌یه وئردیگی معلومات ایسه بابکین حرکت‌لرینی خئیلی چتینلشدیردی.

835-جی ایل آفشین یاخینلیغیندا یئنی ایستحکام‌لار تیکدیردی. عرب‌لرله خورمی‌لر آراسیندا کشفیات کاراکتئرلی ووروشما‌لار گئدیردی. بعضا بو، بعضا ده او بیری طرف موفقیت قازانیردی. بو یئره یاخشی بلد اولان خورمی‌لر عرب قوشون‌لارینین تجهیزات یول‌لارینی توتور، ارزاق و سلاح کاروان‌لارینی اله کئچیرمکله عرب‌لری چتین وضعیتده قویوردولار، چونکی "کارواندا اولان‌لارین هامی‌سینی محو ائدیردیلر". نتیجه‌ده آفشینین قوشون‌لاری دایم آجلیق و سوسوزلوقدان عذاب چکیردی، "جیسما و روحا مغلوب اولوردو" . همین ایلده خورمی‌لر آرشاک یاشاییش منطقه‌سی یاخینلیغیندا عرب‌لرله ووروشمادا یئنی بیر مغلوبیته اوغرادیلار. بابکین کشفیاتچی‌لاری پایتاختدان اردبیله پول گتیرن بؤیوک بیر کاروانی گودموشدولر. لاکین بابکین آدام‌لاری آراسیندا بیر نفر خاین وارمیش؛ بو خاین آفشینه بیلدیریر کی، بابکین کاروان حاقیندا خبری وار. آفشین پوسقو قورور، غفلتا یاخا‌لانان خورمی‌لر مغلوب اولورلار. عادتا اولدوغو کیمی، بو دفعه ده ووروشان خورمی‌لر آراسیندا اولان بابک بیرتهر اؤزونو خلاص ائدیر. منبع‌لرین وئردیگی معلوماتا گؤره، بو ووروشمادا خورمی‌لر مین نفردن آرتیق تلفات وئردیلر. لاکین بیر نئچه گوندن سونرا بابکین سرکرده‌لریندن تارخان (و یا آزین) یئنیدن عرب‌لرین کاروانینا هوجوم ائدیب موحافیظه‌لرینی قیریر و بوتون یوکو اله کئچیریب عرب‌لری چتین وضعیته سالیر. آفشین مجبور اولور کی، ارزاق گؤندریلمه‌سینی محمد ابن البعیثدن خواهیش ائتسین. خورمی‌لر یئنی کاروانی دا اله کئچیریرلر. اوندا آفشین کؤمک اوچون شیروان حاکیمینه مراجعت ائدیر؛ او، ارزاق کاروانی گؤندرمکله "[عرب] قوشون‌لارینین ایمدادینا چاتیر".

836-جی ایلده هشتادسر داغی یاخینلیغیندا خورمی‌لرله بوغا الکبیرین باشچیلیغی آلتینداکی عرب اوردوسو آراسیندا ووروشما اولموشدو. تکبورلو بوغا، آفشینین امرینه اعتینا ائتمه‌یه‌رک، شخصاً خورمی‌لرله ووروشماق قرارینا گلمیش و بونون جزاسینی گؤرموشدو. اولجه بابک بوغانین مین نفرلیک ارزاق داشییان دسته‌سینی محو ائتدی، اسیر آلدیغی عرب‌لردن ایکی‌سینی سئچدی و باش وئرمیش احوالاتی آفشینه سؤیلمه‌یه گؤندردی.

بونا باخمایا‌راق، بوغا اؤز اوردوسونو خورمی‌لره قارشی حرکته گتیردی؛ خورمی‌لر ایسه عرب‌لری ایزله ییردیلر؛ داغ جیغیرلاریندان کئچیب گوجدن دوشن عرب‌لر تپه‌لردن بیرینه قالخماغا باشلایاندا خورمی‌لر هوجوم ائدیب اونلاری موحاصره‌یه سالدیلار و عرب‌لری اونلار اوچون ال وئریشلی اولمایان شرایطده ووروشماغا مجبور ائتدیلر. بوغانین اوردوسو مغلوب ائدیلدی، بیر نئچه سرکرده اؤلدورولدو. بوغانین اؤزو ایسه قاچدی. خورمی‌لر بوتون عرب اوردوگاهینی، پول و سلاح‌لاری اله کئچیرتدیلر. بو مغلوبیتدن سونرا آفشین اؤز قوشون‌لارینی برزنده چکدی.

836-جی ایلین قیشیندا خورمی‌لر اؤز سرکرده‌لریندن تارخانی دا ایتیرد‌یلر. بو ایگید تورک عرب‌لری لاپ تنگه گتیریردی. آفشین تئز باشا دوشموشدو کی، تارخان خورمی‌لر اوردوسونون باشیندا قالارسا، عرب‌لر اونلارا قارشی موحاربه‌ده چوخ چتینلیک چکه‌جکلر. اودور کی، تارخانین حرکتینی دایم ایزله ییر و اونو سیرا‌دان چیخارتماق اوچون فورصت آختاریردی. نهایت، بونا موفق اولدو. تارخان عادتا قیش آیلارینی هشتادسر داغی یاخینلیغیندا اؤز کندینده کئچیریردی. آفشین جاسوس‌لاردان اؤیرننده کی، تارخان بابکدن ایجازه آلیب کیچیک بیر دسته ایله اؤز مولکونه یولا دوشموشدور، تورک اولان بیر جاسوسونو اونون آردینجا گؤندردی. جاسوس گئجه واختی تارخانا هوجوم ائدیب اونو اؤلدوردو و باشینی کسیب آفشینه گؤندردی. تارخانین اؤلومو بابک و خورمی‌لر اوچون بؤیوک بیر ضربه اولدو. خورمی‌لرین بئله ایگید سرکرده‌سی‌نین اؤلوموندن سونرا عرب‌لر داها جسارتلی حرکت ائتمه‌یه، خورمی‌لر ایسه دال بادال مغلوبیته اوغراماغا باشلادیلار.

عرب خیلافتینه قارشی ایل لر بویو داوام ائدن موباریزه‌ده خورمی‌لرین موفقیت قازاندیغی آخیرینجی ایل - 837-جی ایل گلیب چاتدی.

همین ایلده آفشین خلیفه‌دن بؤیوک بیر قووه آلدی؛ کؤمکچی قووه‌لره بؤیوک تورک سرکرده‌لرین‌دن جعفر بن دینار الخیاط و ایتاخ باشچیلیق ائدیردیلر. خلیفه اونلارلا آفشینه قوشونون معاشی و تجهیزاتی اوچون 30 میلیون دیرهم پول دا گؤندرمیشدی.

کؤمکچی قووه‌نین گلمیش اولماسینا باخمایا‌راق، آفشین خورمی‌لرله موحاربه تاکتیکاسینی بوتونلوکله دییشدیردی. موحاربه‌نین موفقیتینه هله ده اینانمایان خلیفه معتصم، آفشینه بیربیرینه ضد موختلیف سرانجام‌لار وئریردی. آفشین ده بو سرانجام‌لاری ائله یئرینه یئتیریردی کی، آز سونرا عرب قوشون‌لاری آراسیندا سرکرده‌یه قارشی ناراضیلیق باشلاندی. دوغرودان دا، خورمی‌لرین قالاسی بززدن عرب‌لری آییران سون دؤرد فرسخ (تخمینن 30 کیلومئتر) یولو عرب‌لر بیر ایله کئچمیشد‌یلر. آفشین عسگرلرین ناراضیلیغینا باخمایا‌راق، وئردیگی سرانجام‌لاریندا دایم خلیفه‌یه ایستیناد ائدیردی و خورمی‌لرله ووروشا گیرمه‌یه ایجازه وئرمیردی. یالنیز خصوصی دسته‌لر ایستحکام‌لار تیکیر، و بززه طرف یول چکمکله مشغول ایدی، چونکی یولون اولماماسی عرب قوشون‌لارینین ارزاق، سو و س. ایله تجهیز ائدیلمه‌سینی دایم تهلوکه قارشیسیندا قویوردو. چوخ واخت عرب‌لر بیرجه قورودولموش چؤرکله دولانیردیلار. بونو بیلن بابک بیر دفعه آفشینه بیر آداملا بیر یوک تروز گؤندردی. آفشین بابکین بو هدیه‌سینی ممنونیتله قبول ائتدی و اونون گؤندردیگی آداما ایجازه وئردی کی، عرب دوشرگه ‌سیندکی ایستحکام‌لاری باخیب گؤرسون. خورم اطرافلی باخدیندان سونرا، آفشین اونو گئری یه بوراخدی و خواهیش ائتدی کی، "قارداشی" بابکه اونون سلامینی یئتیرسین.

آفشینین بابکه بو جور موناسیبتی قوشوندا و خصوصیله سرکرده‌لرده شوبهه دوغورمایا بیلمزدی. بونا گؤره ایسلامین دوشمه‌نینه قارشی ومحاربه‌ده آفشینین حرکت‌لری چوخ تئز-تئز، خصوصیله جعفر الخیاط طرفیندن کسکین صورتده تنقید اولونوردو.

سونرا‌لار قئید ائدیله جگی کیمی، آفشین بابکله موحاریبه‌نین آخیرینجی ایلینده تبریستان حاکمی مزیرله اولدوغو کیمی گیزلی دانیشیق‌لار آپاریردی و مقصدی خیلافت حاکمیتینی محو ائتمک ایدی. لاکین آفشینین بابکله بیرلیکده قصد دوزلتمکده ایشتیراکی یالنیز مزیرین و آفشینین اؤزونون موحاکیمه‌سینده آشکارا چیخدی. بئله بیر قصدین مؤوجود اولدوغونو عرب منبع‌لری ده تصدیق ائدیر. ابو منصور البغدادی بیلدیریر کی، آفشین "بابک ایله گیزلی قصد دوزلتمیشدی". معتصم آفشینی بابکه قارشی موحاربه‌یه گؤندرنده "بئله دوشونوردو کی، او موسلمان‌لارا صمیمی موناسیبت بسله ییر. گیزلینده ایسه او [آفشین] بابکله ال بیر ایدی و اونا قارشی موحاربه نی اوزادیردی و موسلمان قوشون‌لاریندا چاتیشمازلیق اولدوغونو اونا حیس ائتدیریردی، او دا [بابک ده] دوشمن قوشونونون چوخونو محو ائدیردی" . یالنیز خورمی‌لرله موحاربه قورتاردیقدان سونرا "خلیفه، آفشینین ساتقینلیغینی و بابکله موحاربه زامانی اونون موسلمان‌لارا خیانت ائتدیگینی اؤیرندی".

لاکین خیلافته قارشی ال بیر عملیات کئچیرمک باره‌سینده آفشین، بابک و مزیر آراسیندا گئدن گیزلی دانیشیق و یازیشما‌لار بیر نتیجه وئرمه‌دی، اودور کی، آفشین ده اؤزونو تامامیله ایفشا ائتمه مک اوچون بزه هوجوم ائتمک امرینی وئرمه‌یه مجبور اولدو.

جعفر الخیاط، ابو سعید و بوخارا خوداتین سرکرده‌لیگی آلتینداکی تورک قوشون‌لاری و کؤنوللولر قالانی موحاصره ائتدیلر. شهر اوچون اوزون سورن ووروشما باشلاندی، بو زامان خورمی‌لر قالا‌دان چیخیب عرب‌لری حیس ائدیله‌جک تلفات وئرمه‌یه مجبور ائدیردیلر. عرب‌لر مانجاناق‌لاری بزین حاصارلارینا یاخینلاشدیردیلار، ایشچی کورپوسو ایسه حاصارلاری سؤکه‌رک داش‌لاری چیخارماغا باشلادی.

خورمی‌لرین بوتون قهرمانلیغی و ایگیدلیگینه باخمایا‌راق، عرب‌لرین اوستون قووه‌لری‌نین موحاصیره‌سینه قالانین داوام گتیره بیلمه یه جگی بابکه آیدین اولاندا، او، آفشینله شخصی دانیشیغا گیردی. بو دانیشیق‌لار زامانی آفشین "بابکه آمان تکلیف ائتدی، لاکین او بیر گون ده گؤزلمگیی خواهیش ائدنده آفشین ائله دئدی: "سن ایستییرسن اؤز شؤهرینی مؤحکمله‌ده‌سن. اگر آماندا قالماق ایستییرسنسه، چایی کئچ" لاکین او اوزاقلاشدی”.

بابکین آمانی قبول ائتمکدن بویون قاچیرماسینا باخمایا‌راق، آفشین بیر مدتدن سونرا اونون یانینا آدام گؤندریب خواهیش ائتدی کی، باریشیق حاقیندا دانیشیق‌لار اوچون اونون یانینا اعتبارلی بیر آدام گؤندرسین. بابکین ائلچیسینه او دئدی: "بابکه (بونلاری) سؤیله: هر باشلانغیجین بیر آخیری وار. اینسانین باشی سوغان گؤوده‌سی دئییل کی، یئنیدن جوجره بیلسین. منیم آدام‌لاریمین چوخو قیریلمیشدیر، اون نفردن بیری ده قالمامیشدیر. سنین وضعیتین ده یقین بئله‌دیر. گل صولح باغلایاق. سنین الینده اولان مولک سنده قالسین، سن بورادا قال، من قاییدیب گئدیم، خلیفه‌دن سنین اوچون بیر مولک داها آلیب فرمان گؤندریم".

بابک آفشینین تکلیفینی ایکینجی دفعه رد ائتدی، لاکین بیر نئچه گوندن سونرا، تورک قوشون‌لاری شهره گیرن زامان، بابک اؤزو آفشینله دانیشیق اوچون گؤروشمگی خواهیش ائتدی. گؤروشنده آفشینه دئدی:

- من امیر المؤمنیندن آمان ایستییرم! آفشین جاواب وئردی:

- من سنه تکلیف ائتمیشدیم و سن نه واخت ایسته‌سن، سنه آمان وئریله‌جک‌دیر. او جاواب وئردی:

- من ایندی ایستییرم، بو شرطله کی، منه بیر آز واخت وئره‌سن، اؤز عائلمی ییغیم و سفر اوچون لازیم اولان شئی‌لری حاضیرلاییم. آفشین اونا مراجعتله:

- اللها آند اولسون! من دفعه‌لرله سنه مصلحت گؤرموشم، لاکین سن منیم مصلحت‌لریمی قبول ائتمه میسن. من بیر داها سنه مصلحت گؤرورم - سنین بو گون آمان ایستمک ساعتین صاباحکیندان داها موناسیب‌دیر.

بابک دئدی:

- ائی امیر، قبول ائدیرم. منیم ائتمک ایستدیگیم ائله بودور". لاکین آفشین قاباقجا‌دان دانیشیلدیغی کیمی بابکدن طلب ائتدی کی، اونون یانینا گیروو آدام‌لار گؤندرسین، آنجاق بوندان بیر شئی چیخمادی، چونکی گیروو اوچون معین ائدیلمیش شخص‌لر ووروشمادا ایدیلر و اونلاری چاغیریب گؤندرمک مومکون دئییلدی.

بابک یئنه قالایا گئتدی، اورادا ایسه، تاریخچی‌نین دئدیگینه گؤره، "ائله ووروشما گئدیردی کی، بونون میثلینی هئچ کس گؤرمه میشدی".

آفشین شهره نئفت ساتان‌لار دسته‌سینی گتیردی و بونلارین کؤمک ایله شهر 837-جی ایل آوقوستون 26-دا عرب قوشونو طرفیندن آلیندی. آفشین امر ائتدی کی، شهرین قالا‌لارینی داغیتسینلار و شهری اوچ گون عرضینده یاندیرسینلار. "بیرجه ائو، بیرجه قالا سلامت قالمادی - او، هر بیرینی یاندیردی و یا داغیتدی" . بابکین اوغول‌لاری و اونلارین عائله عضو‌لری شهرده توتولدولار. نظام الملکون وئردیگی معلوماتا گؤره،بز آلینارکن 80 میندن آرتیق خورمی اؤلدورولموشدو.

آردی وار ...

۲۴ اوخ آتان (قوس) ۱۳۹۰